کوروش کبیر

«کوروشِ بزرگ»، زندگینامه‌ایِ روایی-دراماتیک از «کوروشِ دوم» (حدود ۵۸۰–۵۳۰ پیش از میلاد)، بنیانگذارِ امپراتوریِ هخامنشی (پارسی)، است. کتاب، صعودِ کوروش را از شاهزاده‌ای در یک پادشاهیِ کوچکِ کوهستانی تا فاتحِ مادها، لیدیان (به فرمانرواییِ کرزوسِ افسانه‌ایِ ثروتمند) و بابلیان، بازگو می‌کند. لم، رویدادهایِ مبهمِ زندگیِ او را در پس‌زمینه‌ایِ غنی از کوهستان‌هایِ سهمگین، دره‌هایِ خوش‌آب‌وهوا و دشت‌هایِ پهناور، بازسازی می‌کند. روایت، از کودکی و آموزشِ او به عنوانِ یک جوانِ پارسی، سفرش به دربارِ آستیاکسِ مادی، لشکرکشیِ طولانی‌اش به سرزمین‌هایِ ناشناختهٔ شمال و غرب، بازگشتش برایِ پادشاهیِ هخامنشیان پس از مرگِ پدرش، و در نهایت، دستیابی‌اش به فرمانرواییِ بزرگ‌ترین امپراتوریِ دیده‌شده — یعنی امپراتوریِ منظمی که دویست سال، دوام آورد — را دنبال می‌کند. این کتاب، «نورهاییِ جانبی» بر حقیقتِ کرزوس، خاستگاهِ اسطورهٔ آمازون‌ها و داستانِ ازوپ می‌تاباند. لم، با تلفیقی از سبکِ کتابِ مقدس و تصاویریِ تأثیرگذار، کوروش را به عنوانِ فرمانرواییِ روشن‌فکر و همچنین، جهانگشاییِ بزرگ — فرمانروایی که «برایِ مردمش حکومت می‌کرد» — به تصویر می‌کشد. گزنفون، که بیش از یک قرن بعد، از آن منطقه سفر کرد، گزارش داد که رعایایِ کوروش «چنان که گویی فرزندانِ او هستند، گرامی و مراقبت می‌شدند و او را چون پدری، احترام می‌کردند». خودِ لم، اعتراف می‌کند که این کتاب «تاریخ» نیست، بلکه تصورِ دراماتیکی از زندگی، مرگ و میراثِ کوروش است. نتیجه، داستانیِ بسیارِ تخیلی و تأثیرگذار از جهانگشاییِ تقریباً اساطیری است که به عصرِ پادشاهی‌هایِ کوچکِ سامی برایِ همیشه، پایان داد و آنچه را که در آن زمان، بزرگ‌ترین امپراتوریِ جهان بود، بنیان نهاد.

کوروش، گروهِ ژنده‌پوشِ پارسیانی را که پدرش به او سپرده بود، برداشت و نیرومندترین سپاهی را که جهانِ باستان به خود دیده بود، پدید آورد. پیش از مرگ، بر امپراتوریِ پهناوری فرمان می‌راند که از بابل تا «سرزمین‌هایِ مبهمِ شرق» کشیده شده بود. نخست، لیدیه، پادشاهیِ افسانه‌ایِ کرزوسِ ثروتمند، در برابرِ شمشیرِ تیزِ او فروپاشید. سپس، بابل، شهرِ شرارت، که یهودیان در کنارِ آب‌هایِ آن، برایِ میهنِ خود می‌گریستند — جاه‌طلبیِ او مرز نمی‌شناخت. در حالی که دشمنانش زیرِ تازش‌هایِ بی‌امانِ او به زانو درمی‌آمدند، مردمانِ مفتوح، او را با پرستشیِ بنده‌وار، می‌ستودند. اینجا، این جهانگشایِ افسانه‌ای، سوار بر امپراتوریِ شگفت‌انگیز، چنان است که فقط هارولد لم، نمایشنامه‌نویسِ بزرگِ تاریخ، می‌توانست او را زنده کند. «کوروشِ بزرگ» یکی دیگر از تاریخ‌هایِ رواییِ این زندگینامه‌نویسِ پژوهنده است که حرفه‌اش را به روشن‌کردنِ گوشه‌هایِ مبهمِ گذشتهٔ باستانی، اختصاص داده است. او، رویدادهایِ مبهمِ زندگیِ کوروشِ هخامنشی، بنیانگذارِ امپراتوریِ ناشناختهٔ پارسی را که پیش از اسکندر می‌زیست و سه قرنِ پیش از ظهورِ رومیان وجود داشت، بازسازی می‌کند. کوروش که به عنوانِ شاهزاده‌ای از یک پادشاهیِ کوهستانی، زاده شد، به فرمانرواییِ بابل، کلان‌شهرِ خشن و سرکشی که او به طورِ جدی، اصلاحش کرد، رسید. تمدنِ روزگارِ او، بذرهایِ نخستینِ هنرِ غربی را در خود، پروراند. هارولد لم، با صراحت، می‌گوید که تمامِ آنچه واقعاً دربارهٔ کوروشِ بزرگ، شناخته شده است، در شش صفحه می‌گنجد و این کتاب را «تلاشی برایِ بازگشتِ خیالی به جهانِ کوروش، بیست و پنج قرنِ پیش... نه اختراع، بلکه کنارِ هم‌چیدنِ قطعاتِ شناخته‌شده و کشفِ سرنخ‌هایی از ماهیّتِ مردم» توصیف می‌کند.