الکساندر تیشیرا دِ ماتوس (Alexander Teixeira de Mattos)

معرفی

الکساندر لوئیس تیشیرا دِ ماتوس (Alexander Louis Teixeira de Mattos) (۹ آوریل ۱۸۶۵ – ۵ دسامبر ۱۹۲۱)، معروف به الکساندر تیشیرا دِ ماتوس، روزنامه‌نگار، منتقد ادبی و ناشر هلندی-انگلیسی بود که بیشترین شهرت خود را به عنوان مترجم به دست آورد.

نیویورک تایمز در آگهی ترحیم خود، او را «یکی از بهترین مترجمان زبان‌های خارجی در نسل حاضر» خواند. کیفیت بالای ترجمه‌های او به‌گونه‌ای بود که بسیاری از آنها هنوز هم در دسترس و قابل‌چاپ هستند.

اوایل زندگی

خانوادۀ تیشیرا دِ ماتوس سامپایو ئی مِنـدِس، اصالتی پرتغالی-یهودی داشتند که در اثر آزار و اذیت تفتیش عقاید (Holy Office) از پرتغال به هلند رانده شده بودند.

الکساندر تیشیرا دِ ماتوس در سال ۱۸۶۵ در آمستردام به دنیا آمد. پدرش هلندی و مادرش انگلیسی بود و او به عنوان یک پروتستان هلندی به دنیا آمد.

در سال ۱۸۷۴، زمانی که نه ساله بود، خانواده‌اش از آمستردام به انگلستان نقل مکان کردند. او در انگلستان زیر نظر مونسینیور توماس جان کِیپِل (Monsignor Thomas John Capel) تحصیل کرد و به کاتولیک رومی گروید. سپس در مدرسۀ کاتولیک کنزینگتون (Kensington Catholic Public School) و کالج بومونت (Beaumont College) — یک مدرسۀ یسوعی — تحصیلات خود را ادامه داد.

زندگی حرفه‌ای

روزنامه‌نگاری و نشر

پس از پایان تحصیلات، تیشیرا با جی. تی. گرین (J. T. Grein)، کارگردان تئاتر هلندی‌الاصل لندن، آشنا شد و به عنوان دبیر انجمن تئاتر مستقل (Independent Theatre Society) منصوب شد.

او به عنوان مترجم آزاد (freelance translator)، خبرنگار لندنی یک روزنامۀ هلندی، و سردبیر نشریات Dramatic Opinions و The Candid Friend فعالیت کرد. همچنین در زمینۀ نشر با لئونارد اسمیترز (Leonard Smithers) همکاری داشت.

مترجم رسمی موریس مترلینک

تیشیرا به عنوان مترجم رسمی آثار موریس مترلینک (Maurice Maeterlinck)، نویسندۀ بلژیکی برندۀ جایزۀ نوبل، منصوب شد و این همکاری را با ترجمۀ کتاب The Double Garden آغاز کرد.

فعالیت در جنگ جهانی اول

در طول جنگ جهانی اول، تیشیرا رئیس بخش اطلاعات و همچنین عضو هیئت مشورتی وزارت اطلاعات تجارت جنگی (War Trade Intelligence Department) بود. در میانۀ جنگ، او تبعۀ بریتانیا شد.

نشان لئوپولد دوم

در ژوئن ۱۹۲۰، به پاس خدماتش، نشان شوالیۀ نشان لئوپولد دوم (Order of Leopold II) به او اعطا شد.

دستاوردهای علمی

ترجمۀ آثار ادبی

تیشیرا به زبان‌های انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، فلاندری، هلندی و دانمارکی تسلط کامل داشت. او مسئول ترجمۀ بسیاری از آثار مهم ادبی فرانسوی و هلندی به انگلیسی بود، از جمله آثار:

• موریس مترلینک (Maurice Maeterlinck) — مترجم رسمی
• امیل زولا (Émile Zola)
• الکسی دو توکویل (Alexis de Tocqueville)
• موریس لوبلان (Maurice Leblanc) — خالق آرسن لوپن
• گاستون لورو (Gaston Leroux) — خالق سرنوشت
• فرانسوا رنه دو شاتوبریان (François René de Chateaubriand)
• پل کروگر (Paul Kruger)
• کارل اوالد (Carl Ewald)
• ژرژت لوبلان (Georgette Leblanc) — خواهر موریس لوبلان
• استاین استروفلز (Stijn Streuvels)
• لوئی کوپـِروس (Louis Couperus)

ترجمۀ آثار ژان-انری فابر

تیشیرا بزرگ‌ترین دستاورد خود را ترجمۀ کامل آثار ژان-انری فابر (Jean-Henri Fabre) در زمینۀ تاریخ طبیعی می‌دانست.

انجمن لوتِـتین (Lutetian Society)

در دهۀ ۱۸۹۰، تیشیرا مترجم اصلی انجمن لوتِـتین (Lutetian Society) بود؛ گروهی که هدف آن «ارائۀ ترجمه‌های کامل و بدون سانسور از شاهکارهای داستانی نویسندگان اروپایی به اعضای خود» بود. او بر انتشار ترجمه‌های کاملِ شش رمان ممنوعۀ امیل زولا در سال‌های ۱۸۹۴–۱۸۹۵ نظارت کرد و خود نیز ترجمۀ جلد سوم این مجموعه، La curée، را انجام داد. کیفیت این ترجمه به‌حدی بود که هنوز هم پس از بیش از یک قرن، از نظر دقت و سبک، بی‌رقابت باقی مانده است.

زندگی شخصی

ازدواج با خانوادۀ وایلد

در ۲۰ اکتبر ۱۹۰۰، تیشیرا با لیلی وایلد (Lily Wilde)، با نام تولد سوفی لیلی لیس (Sophie Lily Lees) (۱۸۵۹–۱۹۲۲)، بیوۀ ویلی وایلد (Willie Wilde) — برادر بزرگتر اسکار وایلد — ازدواج کرد. به این ترتیب، او ناپدری دالی وایلد (Dolly Wilde)، خواهرزادۀ اسکار وایلد، شد که در آن زمان ۵ سال داشت. این زوج صاحب یک پسر شدند که چند ساعت پس از تولد درگذشت.

دوستان و روابط ادبی

تیشیرا به عنوان یک خوش‌پوش (dandy) و کارگر دقیق و منظم شناخته می‌شد که ساعات کاری مشخصی را رعایت می‌کرد. او با آرتور سایمونز (Arthur Symons) دوستی و سفر داشت و به همین دلیل با جنبش سمبولیست (Symbolist) مرتبط بود.

او همچنین با موریس مترلینک و لوئی کوپـِروس دوستی شخصی داشت و آثار هر دو را ترجمه کرد.

عقاید سیاسی و مذهبی

تیشیرا از نظر سیاسی لیبرال و از نظر مذهبی کاتولیکی مؤمن بود.

سال‌های پایانی و درگذشت

به دلیل بیماری، تیشیرا در سال ۱۹۲۰ برای استراحت درمانی (rest cure) به کراوبرو (Crowborough) و جزیرۀ وایت (Isle of Wight) رفت و در بهار ۱۹۲۱ به خانۀ خود در چلسی، لندن بازگشت. او در پاییز طبق معمول به کار خود ادامه داد و برای زمستان به کورنوال سفر کرد.

در ۵ دسامبر ۱۹۲۱، در سنت آیوز، کورنوال بر اثر آنژین صدری (angina pectoris) درگذشت.

منابع